دوره پیش‌دبستانی مرحله‌ای بحرانی است که پایه‌های رشد اجتماعی و عاطفی کودکان در آن بنا می‌شود. رفتارهای پرخاشگرانه‌ای که در این دوره مشاهده می‌شود نه تنها باعث ایجاد مشکلات لحظه‌ای می‌گردد، بلکه می‌تواند منادی مشکلات جدی‌تر در سنین بالاتر باشد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد حبیبه آی (Habibe Ay) که در سال ۲۰۱۷ انجام شده است، رفتارهای پرخاشگرانه کودکان در دوره پیش‌دبستانی را از دیدگاه مادران و معلمان به تفصیل بررسی می‌کند.

این پژوهش با داده‌های کمی جمع‌آوری شده از ۱۵۱ کودک در منطقه کوچوک‌چکمجه استانبول و داده‌های کیفی به‌دست‌آمده از ۲۴ مادر و ۱۱ معلم انجام شده است. این رویکرد جامع باعث ارزیابی کل‌نگرانه رفتارهای کودکان در محیط‌های خانه و مدرسه شده است. در چارچوب این مطالعه، رفتارهای پرخاشگرانه فیزیکی، رابطه‌ای (غیرمستقیم) و کلامی مورد بررسی قرار گرفته است.

یافته‌های کمی این پژوهش نشان می‌دهد که رفتارهای پرخاشگرانه بر اساس متغیر جنسیت تفاوت معناداری دارد. میزان پرخاشگری پسران بیشتر از دختران است. این یافته را می‌توان با دلایلی مانند تمایل پسران به استفاده از قدرت فیزیکی، تأیید این نوع رفتارها توسط خانواده و همسالان و الگوبرداری توضیح داد. داده‌های کیفی نیز با تأیید این وضعیت نشان می‌دهند که پرخاشگری فیزیکی مانند زدن، لگد زدن و هل دادن و همچنین رفتارهای پرخاشگرانه کلامی مانند فریاد زدن و مسخره کردن در پسران بیشتر دیده می‌شود. با این حال، طبق نتایج پژوهش، سطح پرخاشگری کودکان بر اساس متغیرهایی مانند سطح تحصیلات مادر، تعداد خواهر و برادر و ترتیب تولد تفاوت معناداری نشان نمی‌دهد. این وضعیت نشان می‌دهد در مواردی که والدین موفق به برقراری رابطه عادلانه و سالم با فرزندان خود می‌شوند، این عوامل ممکن است تأثیر مستقیمی بر پرخاشگری نداشته باشند.

هنگام بررسی علل رفتارهای پرخاشگرانه، الگوبرداری، درک رفتار به عنوان بازی و نرسیدن به خواسته‌ها از جمله شایع‌ترین موارد هستند. علاوه بر این، مشخص شد که رفتارهای پرخاشگرانه کلامی در کودکانی که مدت زمان آموزش پیش‌دبستانی آن‌ها ۷-۱۲ ماه است، نسبت به سایر مدت‌ها بیشتر دیده می‌شود. این یافته را می‌توان با تمایل کودکان در این سن به یادگیری اصطلاحات جدید و استفاده از آن‌ها بدون دانستن معنای دقیقشان در حین رشد مهارت‌های زبانی مرتبط دانست.

واکنش‌های مادران و معلمان در برابر پرخاشگری‌های کودکان نیز متفاوت است. در حالی که معمولاً از روش‌هایی مانند صحبت کردن، توضیح دادن و تنبیه استفاده می‌شود؛ معلمان به طور متفاوتی به روش‌هایی مانند ملاقات با والدین و برگزاری فعالیت‌ها نیز متوسل می‌شوند.

این پژوهش تأکید می‌کند که والدین و مربیان باید برای جلوگیری از پرخاشگری در دوره پیش‌دبستانی با یکدیگر همکاری کنند. آموزش مدیریت خشم و مهارت‌های ارتباطی سالم به کودکان، تقویت رفتارهای مثبت آن‌ها و تبدیل شدن به یک الگوی خوب برای آن‌ها، از مؤثرترین راه‌ها برای کاهش این رفتارهاست.

از حبیبه آی (Habibe Ay) برای این مطالعه ارزشمند سپاسگزاریم. متن کامل این پایان‌نامه با کد ۴۶۰۷۶۷ از طریق آدرس www.tez.yok.gov.tr قابل دسترسی است.